علت ورم پا در سالمندان گردش خون ضعیف و عدم بازگشت مایعات به سمت خون است. ورم پا یکی از مشکلات شایعی است که ممکن است هر فرد با افزایش سن تجربه کند. با افزایش سن و ابتلا به برخی بیماریها، گردش خون و مایعات ضعیف شده و پس از جمع شدن در پا به خوبی باز نمیگردد. ورم پا اغلب بعد از چند روز با برطرف شدن علت زمینهای، از بین میرود اما گاهی ممکن است از بین نرفته و عوارض بیشتری ایجاد کند. ورم پا دلایل مختلفی دارد و ممکن است حاد یا مزمن باشد. برای درمان ورم پا لازم است ابتدا علت اصلی آن را شناسایی کرده و بعد با برطرف کردن آن اقدام به درمان کنید.
علت ورم پا در سالمندان
علت ورم پا در سالمندان تا حد زیادی به بیماریهای زمینهای آنها بستگی دارد. سالمندانی که با بیماریهایی مثل بیماری قلب و عروق، کلیه، کبد، ریه و … درگیر هستند بیشتر این عارضه را تجربه میکنند. همچنین مصرف داروهای مختلف ممکن است بر بروز این عارضه تاثیرگذار باشد. در ادامه با رایجترین دلایل ورم پا در سالمندان آشنا میشویم.
ورم پا به دلیل نارسایی قلبی
شایعترین علت ورم پا در سالمندان نارسایی قلبی است. با افزایش سن قدرت پمپاژ خون و در نتیجه جریان خون بطن چپ یا راست قلب کاهش مییابد و در نتیجه پس بار و پیش بار قلب بیشتر میشود. به همین دلیل میزان بازگشت خون به وریدها قلب کاهش یابد. از این رو در اندامهای انتهایی خصوصا مچ پاها شاهد تجمع مایع خواهیم بود. همچنین در افرادی که جراحی قلب باز داشتهاند به صورت موقت قدرت پمپاژ خون کاهش مییابد و احتمال تجمع مایعات وجود دارد.
بیشتر بخوانید: سرطان در سالمندان
ورم پا در اثر ضربه
در برخی موارد در رفتگی یا آسیب به زانو و مچ پا در اثر ضربه علت ورم پا در سالمندان است. حتی ضرب دیدگیها نیز ممکن است باعث تورم پاها شود که معمولا با کمپرس سرد و استراحت برطرف میشود. زمانی که علت ورم پا شکستگی باشد لازم است اقدامات درمانی و آتل بندی انجام شود تا هم علت زمینهای و هم تورم برطرف شود. در چنین مواردی فیزیوتراپی میتواند به رفع تورم کمک کند. از آنجایی که سالمندان بیشتر در معرض پوکی استخوان و شکستگی قرار دارند، باید مراقبت بیشتری داشته باشند.
ورم پا در بیماران کلیوی
کلیه وظیفه تنظیم مایعات و خروج مایعات اضافی از بدن را برعهده دارد. به همین دلیل هر گونه اختلال یا نارسایی کلیه ممکن است علت ورم پا در سالمندان باشد؛ چرا که کلیه به خوبی نمیتواند مایعات را از بدن خارج کند و همین مسئله باعث تجمع مایعات در بدن میشود. معمولا سالمندان بیشتر در معرض بیماریهای کلیوی قرار دارند و اگر دچار تورم در هر ناحیهای شدند باید به کلیه خود توجه کنند.
بیشتر بخوانید: عفونت ریه در سالمندان
ورم پا بعد از عمل جراحی
انجام جراحیهای تهاجمی میتواند علت ورم پا در سالمندان باشد. تاثیر داروهای بیهوشی و الزام به بی حرکتی باعث کاهش جریان خون و در نتیجه تورم پاها میشود. معمولا بعد از دوره نقاهت جراحی این ورم نیز برطرف میشود. اما در صورتی که ورم پا بیش از مدت زمان مورد انتظار طول کشید، لازم است حتما با پزشک متخصص در این مورد صحبت کنید.
بی تحرکی
زمانی که فرد برای مدت طولانی مینشیند یا دراز میکشد به دلیل عدم انجام فعالیت بدنی جریان خون کاهش یافته و مایعات در ساق پا تجمع مییابد. در این حالت عضلات پا فعال نمیشوند و به همین دلیل دریچههای یک طرفه سیاهرگها قدرت کافی برای بازگشت خون را ندارند. از این رو کم تحرکی طولانی مدت ممکن است علت ورم پا در سالمندان باشد. به منظور جلوگیری از ورم پاها توصیه میشود به اندازه کافی تحرک داشته باشید و به سیستم گردش خون کمک کنید. معمولا در چنین مواردی به دنبال افزایش تحرک، ورم پا نیز بهبود مییابد. اما در صورتی که بی تحرکی طولانی مدت باشد، احتمالا به اقدامات بیشتری برای بهبود آن احتیاج است.
بیشتر بخوانید: پیشگیری از چاقی در سالمندان
لخته شدن خون
یکی از خطرناکترین دلایلی که باعث ورم پا در سالمندان میشود، لخته شدن خون است. سالمندان به دلیل تحرک کمتر، غلظت خون بالا و سخت شدن دیواره عروق، بیشتر در معرض لخته شدن خون در عروق هستند. لخته شدن خون در عروق و وریدهای عمقی ممکن است از ایجاد جریان خون کافی جلوگیری کرده و ادم یا تورم ایجاد کند. تورم پاها در این حالت یک نشانه است و هر چه زودتر باید به پزشک مراجعه کنید تا از بروز مشکلات خطرناکتر جلوگیری کنید.
مصرف برخی داروها
معمولا سالمندان داروهای متعددی را به صورت روزانه و همزمان مصرف میکنند. به همین دلیل باید در نحوه مصرف داروها و تاثیری که بر جای میگذارند دقت بیشتری داشته باشید. نه تنها مصرف اشتباه داروها ممکن است باعث ورم پا شود، بلکه مصرف مناسب برخی داروها نیز ممکن است علت ورم پا در سالمندان باشد. از مهمترین داروهایی که ممکن است ورم پا ایجاد کنند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
· داروهای ضد فشار خون مثل آملودیپین و نیفدیپین
· داروهای هورمونی که بر استروژن و پروژسترون تاثیر میگذارند
· داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مثل آسپرین، ناپروکسن و بروفن
· داروهای ضد دیابت مثل متفورمین
· برخی داروهای بیماران آلزایمر و پارکینسون مثل پرامیپکسول و ممانتین
· داروهای ضد افسردگی
به همین علت است که گفته میشود افرادی که همزمان از چند دارو استفاده میکنند باید به صورت منظم چکاپ شده و تحت نظر پزشک متخصص قرار بگیرند.
نتیجهگیری
برای درمان ادم و تورم پاها، میبایست علت ورم پا در سالمندان برطرف شود. گاهی ممکن است تورم پاها با علائم دیگری مثل درد، قرمزی یا واریسی شدن عروق همراه باشد. به هر حال بهتر است بلافاصله پس از مواجه شدن با چنین علائمی به پزشک مراجعه کنید و اقدامات درمانی لازم را انجام دهید. به منظور پیشگیری از ورم پا توصیه میشود فعالیت منظم داشته باشید و بیماریهای زمینهای را کنترل کنید.
سوالات متداول
معمولا سالمندانی که تغذیه مناسبی ندارند و بیشتر از نمک و چربی استفاده میکنند در معرض بیماریهای زمینهای ایجاد کننده و ورم پا هستند. در مقابل تغذیه سالم به گردش خون مناسب و پیشگیری از این عارضه کمک میکند.
استفاده از جوراب واریس مناسب یکی از راهکارهای سادهای است که سالمندان با تجویز پزشک میتوانند برای برطرف کردن ورم پا از آن استفاده کنند.
بله ممکن است علت ورم در ساق، زانو یا مچ پا متفاوت باشد که باید توسط پزشک بررسی شود.