توهم در سالمندان به دلایل مختلفی از جمله زوال عقل، بیماری آلزایمر، عوارض جانبی داروها، روان پریشی و سندرم چارلز بونت رخ میدهد. با افزایش سن و وارد شدن به دوران سالمندی نیز احتمال بروز توهم بیشتر خواهد بود. توهم در افراد مسن به طور گستردهای شایع است و میتواند به تاثیرات شیمیایی و ساختاری در مغز مرتبط باشد؛ این مسئله میتواند برای خود فرد و همچنین اطرافیانش مشکلات جدی را به وجود آورد. در ادامه این موضوع را بیشتر مورد بررسی قرار میدهیم.
انواع توهم در سالمندان
توهم در سالمندان میتواند در حواس مختلف ایجاد شود؛ از جمله این توهمات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
توهم بینایی
با بروز این توهم، سالمند ممکن است تصاویری را ببیند که در واقع وجود ندارند. توهم بینایی در مراحل اولیه بیماری میتواند ترسناک و استرسزا باشد که در سالمندان بیشتر از سایر سنین دیده میشود.
توهم شنیداری
سالمند ممکن است صداهایی را بشنود که دیگران قادر به شنیدن آنها نیستند. این صداها ممکن است به قدری خطرناک باشد که فرد را مجبور به انجام اعمال خطرناکی مانند ضرب و شتم، کشتن، آتشزدن و خرابکاری کند. توهم شنیداری گاهی ممکن است باعث آسیب فرد به خود یا اطرافیانش شود.
بیشتر بخوانید: تنهایی در دوره سالمندی
توهم لامسه
این نوع توهم در سالمندان، ممکن است باعث شود تا فرد به اشتباه فکر کند حشراتی روی بدنش راه میروند. این نوع توهم کمتر از بویایی و بینایی در سالمندان دیده میشود و میتواند منجر به استرس شدید و تداخل در زندگی عادی او شود.
توهم بویایی
در توهم بویایی فرد بوهایی را حس میکند که در واقع وجود ندارند. این بوها ممکن است برایش آزاردهنده باشند.
توهم چشایی
وجود توهم چشایی در افراد باعث میشود تا مزههای غیر واقعی به مغز گزارش داده شود که البته این نوع توهم نادرتر از دیگر انواع آن است.
بیشتر بخوانید: رژیم غذایی ضد آلزایمر
علت توهم در سالمندان
· آلزایمر یا زوال عقل: توهم میتواند یکی از علائم اولیه آلزایمر و زوال عقل باشد. بنابراین، در صورتی که فرد مسن به طور مداوم دچار توهم شود، باید این مشکل به طور جدی مورد بررسی قرار بگیرد.
· سندرم چارلز بونت: این سندرم باعث توهمات بینایی میشود، به ویژه در افراد مسنی که نابینایی شدید یا نسبی دارند.
· عوارض جانبی داروها: برخی داروها میتوانند عوارض جانبی داشته باشند که میتواند با توهم در سالمندان مرتبط باشد. به عنوان مثال، داروهایی که برای درمان اختلالات فشارخون بالا در سالمندان استفاده میشوند، میتواند موجب بروز توهم در این افراد شود. همچنین، داروهایی که برای درمان بیماری پارکینسون و اختلالات مشابه استفاده میشوند، نیز ممکن است خطر بروز توهم را به همراه داشته باشند.
· سوگ: تحقیقات نشان میدهد که تعداد قابل توجهی از سالمندان پس از فوت همسر خود دچار توهم میشوند.
· هذیان: توهماتی که ناشی از هذیان هستند، معمولا همراه با عفونت مجاری ادراری یا بعد از عمل جراحی رخ میدهند. عوارضی مانند نارسایی کلیه، نارسایی کبد در سالمندان و حتی سرطان مغز نیز ممکن است باعث ایجاد توهم در سالمندان شوند.
· کمبود آب: کمبود آب یک مشکل شایع در افراد مسن است. وقتی بدن ما به مقدار کافی آب دریافت نکند، ممکن است عملکرد مغز تحت تاثیر قرار بگیرد و باعث توهم و بیحالی در افراد شود.
بیشتر بخوانید: عدم تعادل در سالمندان
درمان توهم در سالمندان
برای مدیریت علائم روانی و رفتاری در سالمندان مبتلا به اختلال توهم، میتوان از روشهای درمانی دارویی و غیردارویی استفاده کرد. روانپزشکان معمولا در ابتدا از روشهای غیردارویی استفاده میکنند و در صورت لزوم، درمان دارویی را آغاز مینمایند. استفاده از داروهای ضدافسردگی، آنتیپسیکوتیک و مهارکننده خلق، رایجترین درمانهای دارویی است. در برخورد با توهم در سالمندان، مراقبتکنندهها باید به چند نکته اساسی توجه کند:
· جلوگیری از مشاجره: نباید با سالمند در مورد آنچه او میبیند و میشنود، مشاجره کرد یا سعی بر متقاعد کردن او برای پذیرش واقعیت کنید.
· مصرف منظم داروها: مصرف به موقع داروها بسیار مهم است، زیرا عدم مصرف ممکن است علائم را تشدید کند. بنابراین، پرستار باید به موقع داروهای مورد نیاز را به سالمند برساند.
· استفاده از روشهای آرامشبخش: در زمانی که سالمند از توهمات ترسیده و سطح اضطراب او بالا میرود، میتوان از روشهای آرامشبخش مانند تمرکز بر تنفس، تکنیکهای آرامش یا موسیقی ملایم استفاده کرد.
· ایجاد اطمینان: پرستار باید اطمینان حاصل کند که سالمند در امان است و هیچ چیزی که ممکن است به وی آسیب برساند در دسترس او نیست.
· اطلاعرسانی به روانپزشک: در صورت تشدید علائم، پرستار باید به سرعت روانپزشک مربوطه را مطلع کند تا اقدامات لازم صورت گیرد.
· منحرف کردن فرد: گاهی اوقات، بهترین راهکار برای آرامش سالمند انحراف او از افکارش است. به عنوان مثال، میتوان سالمند را از اتاقی به اتاق دیگر منتقل کرد یا در صورت امکان، او را از محیط مورد نظر دور نمود.
نتیجهگیری
همانطور که در ابتدای متن اشاره شد، توهم در افراد با سن بالا یک مسئله جدی است که به توجه و مراقبتهای ویژه نیاز دارد. اگر شما یا کسی در خانواده توهم افراد سالمند را تجربه میکنید، بهتر است به یک پزشک متخصص مراجعه نمایید تا علت آن را تشخیص دهد و برنامهای برای مدیریت آن تعیین کند. همچنین، حمایت و مشاوره به سالمندان مبتلا به توهم و خانوادههایشان بسیار مهم است تا بتوانند با این مشکل بهتر کنار بیایند.
سوالات متداول
درمان توهم در این افراد به صورت دارویی و غیردارویی انجام میشود. پزشک معالج بر اساس شرایط بیمار و علت توهم، داروهای مناسب برای درمان توهم در سالمند را تجویز میکند. هر چند که ممکن است مصرف این داروها عوارض جانبی ناخواسته را به همراه داشته باشد، بنابراین پزشکان در مرحله اول بر استفاده از روشهای غیردارویی برای درمان تاکید دارند.
توهم در زمانهای مختلفی از زوال عقل آغاز میشود. این اتفاق ناشی از تغییراتی در ساختار مغز رخ میدهد. به طور کلی، توهمات در مراحل میانی و پیشرفته زوال عقل بیشتر مشاهده میشوند.
مصرف برخی داروها میتواند منجر به بروز توهم در سالمندان شود. بعضی از داروهای استفاده شده در درمان مشکلات و اختلالات روانی شامل الانزاپین (زیپرسکا)، کوئتیاپین (سروکل)، روپینیرول و هلوپریدول (هالدول) میشوند. همچنین، داروهایی مانند زولپیدوم (آمبین)، اسزوپیکلون (الانستا)، کلونازپام (کلونوپین) و لورازپام (آتیوان) نیز در این لیست قرار میگیرند. بعضی از داروهای صرع هم ممکن است توهم را تحریک کنند.